پاره‌اى در مدينه ، پاره‌اى در شب و پاره‌اى در روز ، پاره‌اى در سفر و پاره‌اى در حضر ، قسمتى در حال سلم و قسمتى در حال جنگ ، طائفه‌اى در روز عسرت و شكست و طائفه‌اى در حال غلبه و پيشرفت ، عده‌اى از آياتش در حال امنيت و آرامش و عده‌اى ديگر در حال ترس و وحشت نازل شده است . آن‌هم نه اين‌كه براى يك منظور نازل شده باشد ، بلكه هم براى القاء معارف الهيه ، و هم تعليم اخلاق فاضله ، و هم تقنين قوانين ، و احكام دينى ، آن‌هم در همه حوائج زندگى نازل شده است ، و با اين حال در چنين كتابى كوچكترين اختلاف در نظم متشابهش ديده نمىشود ، هم‌چنان كه خودش در اين‌باره فرموده : كِتاباً مُتَشابِهاً مَثانِيَ « 1 » . اين از نظر اسلوب و نظم كلام ، اما از نظر معارف و اصولى كه در معارف بيان كرده ، نيز اختلافى در آن وجود ندارد ، طورى نيست كه يكى از معارفش با يكى ديگر آن متناقض و منافى باشد ، آيه‌اى از آن آيه ديگرش را تفسير مىكند ، و بعضى از آن بعض ديگر را بيان مىكند ، و جمله‌اى از آن مصدق جمله‌اى ديگر است ، هم‌چنان كه امير المؤمنين على عليه السّلام فرمود : بعضى از قرآن ناطق به مفاد بعض ديگر و پاره‌اى از آن شاهد پاره‌اى ديگر است « 2 » و اگر از ناحيه غير خدا بود ، هم نظم الفاظش از نظر حسن و بهاء مختلف مىشد ، و هم جمله‌اش از نظر فصاحت و بلاغت متفاوت مىگشت ، و هم معنا و معارفش از نظر صحت و فساد ، و اتقان و متانت متغاير مىشد .

--> ( 1 ) . سوره زمر : 23 . ( 2 ) . نهج البلاغه فيض الاسلام : خطبه 133 .